Postęp jaki obserwujemy w ostatnich latach w każdej dziedzinie życia jest olbrzymi. Mamy niepowtarzalną możliwość obserwacji zmian jakie dokonują się na naszych oczach i pojawiających się nowych perspektyw.
Rozwój nowych metod leczenia, ogromny postęp w materiałoznastwie i wykonastwie oraz rzesza naukowców pracujących nad ciągłym udoskonalaniem tego, co już znamy gwarantują dostęp do najnowocześniejszych rozwiązań.
Coraz większe możliwości jakie stwarzają nowe metody i materiały oraz rosnące wymagania pacjentów związane ze zmianą świadomości społecznej i postrzegania siebie, bezpośrednio przyczyniły się do rozwoju stomatologii estetycznej. Automatycznie stała się ona jedną z najbardziej prężnie rozwijających się dziedzin stomatologii.
Potrzeby poprawy wyglądu z jakimi zgłaszają się pacjenci są bardzo indywidualne, a cechy ładnego wyglądu bardzo subiektywne w ocenie, oczywiście wszystko zależy od osobowości pacjenta, sposobu postrzegania własnej osoby.
Różnorodność metod i materiałów może świadczyć o tym, że wśród wielu dostępnych, nie znamy żadnych idealnych, wszystkie obarczone są pewnymi ograniczeniami, posiadają zarówno wady jak i zalety. Stąd rola lekarza, który powinien wybrać metodę leczenia przynoszącą jak najwięcej korzyści a jednocześnie najmniej ryzykowną. Ogromnie ważna wydaje się rzetelna informacja jaką otrzymuje pacjent zarówno o korzyściach jak i o ryzyku jakie niosą za sobą możliwe do zastosowania metody, ponieważ podjęcie ostatecznej decyzji powinno należeć do pacjenta.
Końcowy efekt kosmetyczny nie może jedynie poprawiać wyglądu pacjenta, musi spełniać podstawowe kryteria zasad postępowania leczniczego , promując jednocześnie zdrowie jamy ustnej.

Czy istnieją uniwersalne zasady postępowania, które pozwalają na wykonanie harmonijnej rekonstrukcji protetycznej, nie zależnie od jej rodzaju, przywracającej pacjentowi naturalny, estetyczny wygląd, pasujący do jego twarzy sylwetki i osobowości? Pojęcie estetyki jest bardzo indywidualne i ostateczny efekt powinien zostać zaakceptowany nie tylko przez lekarza ale przede wszystkim przez pacjenta.
Ponieważ jak uczy doświadczenie, nie zawsze to co wydaje się ładne lekarzowi -jest tak samo ładne w oczach pacjenta. Bardzo często mamy do czynienia z sytuacją gdzie wykonana praca mająca jak najwierniej naśladować naturalny wygląd zębów pacjenta, często idealnie dopracowana w najmniejszych szczegółach nie jest akceptowana przez pacjenta, poniewaz nie odpowiada jego wyobrażeniu o nowym pięknym, lśniąco – białym uśmiechu.
Drogą do sukcesu spełniającą ten szereg wymagań stawianych przed dobrą metodą leczenia jest niewątpliwie stosowanie licówek. Uważa się, że technika stosowania licówek pozwala otrzymać 95% pozytywnych wyników po upływie 5 lat.
Aby poprawić estetykę uzębienia, dzięki licówkom można wprowadzić bardzo duże zmiany zarówno w kształcie, długości jak i kolorze zębów. Odbudowa pojedynczego zęba zwykle sprawia większe trudności, ponieważ efekt końcowy zdeterminowany jest podobieństwem do naturalnych zębów sąsiednich. Ząb bogaty w szczegóły anatomiczne wymaga dokładnej obserwacji i analizy, tak aby jak najdokładniej odwzorować sąsiednie powierzchnie wargowe.
Licówki mogą być mocowane właściwie na wszystkich zębach, choć jako uzupełnienie spełniające kryteria stawiane stomatologii estetycznej stosowane jest głównie w odcinku przednim, zarówno górnego jak i dolnego łuku zębowego.( Fot. 1 i 2)

Decyzja o zastosowaniu licówek musi być zawsze podjęta w oparciu o liczne informacje, które należy uzyskać poprzez wnikliwe badanie protetyczne oraz ocenę warunków zgryzowych w powiązaniu z ogólnym stanem zdrowia i psychiką pacjenta. W postępowaniu należy uwzględnić: wywiad, badanie wewnątrzustne, analizę modeli diagnostycznych, czasem analizę zdjęć rtg. W trakcie wywiadu niezbędne jest wysłuchanie oczekiwań pacjenta wobec planowanej pracy.
W ogólnym spojrzeniu rehabilitacja narządu żucia powinna uwzględniać nie tylko przywracanie prawidłowej funkcji ,ale również względy estetyczne. Metoda leczenia powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta, a spośród dostępnych nowoczesnych metod i technik należy zawsze wybierać te, które są najmniej inwazyjne, oszczędzają tkanki i nie staną się w przyszłości przyczyną kolejnych chorób zębów lub przyzębia.
Estetyczny wynik rekonstrukcji zębów przednich jest zazwyczaj bardziej limitowany czasowo niż biologicznie czy czynnościowo. Stąd nieoceniona wydaje się możliwość ponownej interwencji w postaci- czy to wymiany pracy na nową,- czy też zastąpieniem innym rodzajem rekonstrukcji.
Nie przypadkowo głównym materiałem, z którego wykonuje się licówki jest porcelana. Wiele publikacji donosi o długoczasowym, trwałym efekcie kosmetycznym i czynnościowym tego typu uzupełnień. Ponieważ cechy uzupełnień ceramicznych to przede wszystkim:
·Biozgodność
(Porcelana jest biokompatybilnym materiałem dla tkanek jamy ustnej. Jest obojętna biologicznie miejscowo i ogólnie, nie działa toksycznie i alergizująco. Gładka powierzchnia porcelany nie sprzyja szybkiemu powstawaniu płytki nazębnej.)
·Estetyka
(Zachowuje trwałą barwę i połysk Duża wytrzymałość na ściskanie i bardzo zbliżony do szkliwa współczynnik załamania światła, czyni z niej dobry materiał odwzorowujący twarde tkanki zęba. Porcelana jest materiałem stabilnym, nie ulega przebarwieniu, wykazuje właściwości estetyczne ze znacznym stopniem przezierności. Stwarza duże możliwości indywidualnej charakterystyki.)
·Oszczędność tkanek przy preparacji
·Zachowanie równowagi w tkankach przyzębia
Licówki są najczęściej stosowane w przypadkach:
·Zębów przebarwionych (po leczeniu endodontycznym, uogólnionych przebarwień uwarunkowanych wiekiem, polekowych oraz przebarwień tetracyklinowych bez uszkodzenia struktury szkliwa).(Fot.3-8)




·Planowanej zmiany kształtu zębów (Fot. 9-14)
·W pourazowych odłamaniach brzegów siecznych z niewielkim odsłonięciem zębiny (Fot.15-18)
·Planowanej zmiany długości koron zbyt krótkich lub startych (Fot.19- 36)
·Obecności uogólnionych erozji (ale tylko z punktowym odsłonięciem zębiny) oraz ubytków przyszyjkowych
·Nieestetycznych wypełnień na powierzchniach wargowych
·Obecności diastemy lub trem międzyzębowych
·Zmiany położenia zębów (korekta nieznacznych rotacji zębów i przechylenia)
·Rehabilitacji niektórych pacjentów ze zgryzem otwartym częściowym przednim
·Zębów stożkowych (soplowych)
·Genetycznie lub rozwojowo uwarunkowanych dysplazji zębów w tym amelogenesis imperfecta oraz hipoplazje szkliwa
·Zaleca się stosowanie u osób młodych jako alternatywę dla koron pełnych
Znane są również przeciwskazania do zastosowania licówek, które w znacznym stopniu decydują o niepowodzeniu leczenia. Wśród przeciwwskazan do stosowania licówek porcelanowych najczęściej wymieniane są:
·Niektóre zburzenia okluzyjne
·Parafunkcje zwarciowe (nie leczony bruksizm) i niezwarciowe (szkodliwe nawyki, powodujące zbyt duże, niefizjologiczne naciski na uzupełnienia np. ongryzanie paznokci czy ołówków)
·Zęby zbyt krótkie (o ile nie jest planowany zabieg chirurgiczny odsłaniający)
·Zęby z niedostateczną jakościowo lub ilościowo warstwą szkliwa dla uzyskania odpowiedniej retencji.
·Pacjent nie potrafiący utrzymać prawidłowej higieny jamy ustnej, niedbale wykonujący podstawowe czynności niezbędne w utrzymaniu właściwej higieny jamy ustnej.
To wymienione tu jako ostatnie przeciwskazanie przez wielu lekarzy jest często wymieniane jako pierwsze i najważniejsze, ponieważ to właśnie prawidłowa higiena i umiejętne oczyszczanie powierzchni zębów oraz przestrzeni międzyzębowych ,decyduje o długotrwałym i pełnym efekcie zastosowanej metody.
Licówki ceramiczne powinny być uznanym środkiem rehabilitacji protetycznej ze względu na swoje walory estetyczne, funkcjonalność oraz małą inwazyjność.
Mając na uwadze wskazania do stosowania licówek warunkiem powodzenia w ich stosowaniu jest jak już wspomniano, wystarczająca ilość szkliwa zarówno pod względem ilościowym jak i jakościowym. Niemniej jednak stanowią one bardzo ważną metodę leczenia stosowaną u pacjentów z hipoplazją szkliwa.
Możemy spotkać kilka rodzajów hipoplazji: plamkową, punkcikowatą, rowkowatą, sierpowatą i powierzchniową. Zazwyczaj z wiekiem pogarsza się wygląd i samopoczucie pacjenta ,co ma niebagatelny wpływ na jego psychikę.
Leczenie hipoplazji zależy od rozległości zmian, stopnia nasilenia i ich umiejscowienia. W przypadku niepełnej mineralizacji zębów w odcinkach bocznych, stosuje się konwencjonalne wypełnienia kompozytowe, ewentualnie korony przy silnie nasilonych zmianach. W odcinku przednim polecane są licówki porcelanowe lub korony, przy bardzo silnie zaznaczonych zmianach. U osób młodych w tym przypadku wykonanie licówek wydaje się leczeniem minimalnie inwazyjnym, a przynoszącym długoczasowy wymierny efekt.
Wykonywanie licówek zarówno kompozytowych jak i porcelanowych u osób młodych stanowi znakomitą alternatywę dla koron całkowitych, przy wykonywaniu których do osiągnięcia właściwego efektu estetycznego niezbędna jest rozległa preparacja tkanek mogąca prowadzić do powikłań zapalnych ze strony miazgi. Przyjmuje się, że licówki porcelanowe
charakteryzują się większą trwałością i lepszym efektem kosmetycznym otrzymanym po zacementowaniu.



Licówki bardzo często wykorzystywane są jako metoda leczenia w przypadkach translokacji zębów ( głównie tych najczęstszych czyli zamiany kolejności ustawienia w łuku kła oraz pierwszego przedtrzonowca) a także w przypadku braku zawiązków zębów siecznych bocznych górnych, gdzie zazwyczaj występują zarówno poszerzone przestrzenie międzyzębowe oraz kły o swoim charakterystycznym kształcie w miejscu siekaczy bocznych.
Dzięki zastosowaniu licówek w pierwszym przypadku, na wargową powierzchnię przedtrzonowca w drugim kła można osiągnąć przekonturowanie koron, odzyskać przyjęty dla danej grupy zębów naturalny kształt i zamknięcie trem międzyzębowych , o ile istnieje taka konieczność.
Coraz śmielej stosuje się licówki na zębach leczonych endodontycznie, mimo że początkowo wskazania dyskwalifikowały takie przypadki do podjęcia rekonstrukcji tą metodą. Jak donoszą liczne źródła ta metoda rekonstrukcji może także w przypadku zębów martwych dać wieloletnie dobre efekty leczenia. Choć często samą preparację muszą poprzedzić najczęściej zabiegi wybielania. Szeroko stosowana jest metoda wybielania nakładkowego, często dodatkowym wsparciem jest wybielająca wkładka dokanałowa, wszystko po to, aby uzyskać jak najjaśniejszy odcień wyjściowy, dzięki czemu preparację powierzchni zęba będzie można ograniczyć do niezbędnego minimum, uzyskując jednocześnie wystarczająco dużo miejsca na odpowiednią warstwę materiału licówki, dzięki której można uzyskać właściwy kolor rekonstrukcji.
Wybielanie zaleca się także przed zastosowaniem licówek na zębach przebarwionych, także w przypadku przebarwień tetracyklinowych, choć zazwyczaj wówczas efekt jest słabszy, oraz w przypadkach występowania nieestetycznych białych plam na zębach, powstałych najczęściej w skutek nadmiernej podaży fluoru. W tym ostatnim przypadku najczęściej dochodzi po wybielaniu do wyrównania koloru i unika się wówczas preparacji. Niestety zdarzają się przypadki, że plamy stają się jeszcze bardziej intensywne i wówczas preparacja jest nieodzowna. Po zastosowaniu zabiegów wybielania zawsze należy dalsze postępowanie odroczyć na 2- 3 tygodnie, ponieważ w tym czasie następuje dalsza stabilizacja koloru i ustalenie ostatecznego efektu zabiegu.
Oszczędne traktowanie tkanek podczas opracowywania jest priorytetem. Starając się poruszać w obrębie zrębu szkliwa zwiększa się siłę adhezji planowanego uzupełnienia.
Powodzenie w leczeniu z wykorzystaniem licówek można uzyskać wtedy, kiedy 50 % powierzchni licówki jest przyklejane do szkliwa, a brzegi są połączone ze szkliwem co najmniej 1 mm paskiem.
Zwiększenie głębokości preparacji z pewnością poprawia możliwości wykonania uzupełnienia estetycznego, ze względu na większe pole do wykorzystania przy odbudowie i uzyskania właściwego koloru.




Redukcja tkanek twardych podczas preparacji pod licówki wynosi od 17 do 30% na powierzchni wargowej, dla porównania opracowanie kikuta zęba pod koronę pełnoceramiczne lub złożone to średnio 63 do 72% utraty zrębu koronowego.
Piśmiennictwo donosi o trzech podstawowych sposobach preparacji powierzchni zębów pod licówki. Typ I, L oraz U ponad to ich kombinacje i podtypy uzależnione od głębokości preparacji szkliwa a czasem zębiny.
Typ I- to preparacja klasyczna (licówka klasyczna) obejmująca jedynie powierzchnię wargową bez opracowywania brzegu siecznego, z zachowaniem punktów stycznych.
Typ L- to opracowanie powierzchni wargowej oraz brzegu siecznego, z zachowaniem punktów stycznych (licówka poszerzona)
Typ U- to opracowanie powierzchni przypominające opracowanie pod koronę trzyćwierciową, ale obejmujące tylko powierzchnię wargową, jednak ze zniesieniem punktów stycznych.
Typ I można stosować w przypadkach niewielkich przebarwień powierzchni zębów oraz małych ubytków tkanek bez planowanego wydłużania korony zęba. Przy czym, jeżeli ząb jest mocno przebarwiony często preparację należy rozszerzyć mezjalnie i dystalnie, nierzadko znosząc punkty styczne. Takie postępowanie gwarantuje uzyskanie zadowalającego efektu estetycznego.
Typ L stosowany jest najczęściej w przypadkach planowanego wydłużenia korony zęba oraz w pourazowych odłamaniach brzegu siecznego.
Preparacja typu U ma zastosowanie przy większych uszkodzeniach tkanek twardych oraz planowanych dużych zmianach kształtu koron zębów.
Zakres preparacji w miarę możliwości powinien ograniczać się do szkliwa, co warunkuje większą wytrzymałość mechaniczną i odporność na obciążenia.
Granica preparacji pod licówki jest zazwyczaj nad lub dodziąsłowa a tylko w wyjątkowych sytuacjach poddziąsłowa. Dlatego właśnie licówki są uważane za rekonstrukcje nie zaburzające równowagi tkanek przyzębia.
Fizjologicznie grubość szkliwa powierzchni zęba przy brzegu dziąsła wynosi 0,3- 0,5 mm, w środkowej części korony 0,6-1,0 mm a w okolicy brzegu siecznego 1,0- 2,1 mm.
W celu uzyskania miejsca pod przyszłą licówkę oraz przygotowania powierzchni dla właściwej retencji, należy zeszlifować powierzchniową warstwę na grubość ok. 0,5 mm poza częścią przydziąsłową, gdzie należy opracować powierzchnię płyciej pozostawiając minimalną ilość szkliwa pod licówkę. Z reguły nie powinno się przekraczać następujących wartości: przyszyjkowo (0,1-0,2 mm), wargowo (0,3- 0,7 mm), skracanie brzegu siecznego
(1- 1,5 mm), a podniebienne bądź językowo (0,5- 0,7 mm).
Profil powierzchni wargowej zęba powinien zostać opracowany zgodnie z rzeźbą powierzchni.
Zęby wolne od próchnicy i wypełnień stwarzają optymalną sytuację wyjściową, mimo to małe wypełnienia kompozytowe , zwłaszcza leżące przyszyjkowo nie stanowią przeciwwskazań i mogą być włączone do rekonstrukcji jeżeli są umiejscowione wyraźnie w granicach preparowania.
Przy wykonastwie licówek zaleca się pobieranie wycisków jednowarstwowych i dwuwarstwowych jednoczasowych masami z grupy elastomerów.
Jednocześnie z rozwojem materiałów służących do wykonania licówek postępowało udoskonalanie sposobów mocowania tych prac na powierzchni zęba. Dzięki technice adhezyjnej- wytrawianiu i zastosowaniu systemów wiążących można uzyskać trwałe połączenie zarówno pomiędzy cementem a tkankami zęba jak i cementem a powierzchnią licówki. Najbardziej krytycznym miejscem jest granica połączenia licówki z tkankami zęba. Jeżeli w miejscu połączenia licówki z cementem lub cementu ze szkliwem znajda się szczeliny brzeżne , tam właśnie pojawi się mikroprzeciek a w konsekwencji próchnica wtórna.Badania mikroskopowe pokazują, że zarówno przyleganie licówek do cementu jak i cementu do tkanek twardych zęba jest oceniane jako bardzo dobre.







Oczywiście ogromny wpływ na efekt długoczasowy ma odpowiednia technika mocowania licówki i dobór właściwego typu cementu. Obecnie najszerzej polecane są cementy kompozytowe o dualnym charakterze, co oznacza, że wiązanie cementu może odbywać się zarówno na drodze światłoutwardzania jak i na drodze chemicznej. Technika cementowania za pomocą materiałów złożonych wymaga zapewnienia bezwzględnej suchości, dlatego zaleca się dokładną izolację przed dostępem śliny za pomocą koferdamu.
Przed cementowaniem należy licówki przymierzyć, w tym etapie należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ najłatwiej w tym momencie uszkodzić delikatne uzupełnienie.
Po odizolowaniu powierzchni sąsiednich zębów można przystąpić do cementowania. Ponieważ na rynku dostępna jest cała gama cementów kompozytowych najlepiej postępować ściśle według wskazań producenta. Na koniec należy usunąć nadmiary związanego cementu z przestrzeni międzyzębowych za pomcą paseczków ściernych i nici dentystycznych a z okolicy przydziąsłowej skalpelem bądź drobnoziarnistym diamentem. Ostatecznie powierzchnię licówki i zęba poleruje się drobnoziarnista pastą polerską.
Jako podsumowanie warto jeszcze raz w skrócie wymienić podstawowe wady i zalety tej metody rekonstrukcji protetycznej. Licówki ceramiczne stanowią przede wszystkim atrakcyjną alternatywę dla koron pełnych ze względu na:
·Niewielki zakres preparacji twardych tkanek zęba
·Wyjątkową szczelność brzeżną
·Dużą odporność na ścieranie
·Bardzo dobry efekt estetyczny
·Kompatybilność z tkankami przyzębia
·Znaczną poprawę samopoczucia pacjentów po zakończonym leczeniu.
Jako główne wady licówek porcelanowych należy wymienić:
·Trudności w dopasowaniu i cementowaniu licówki (uzupełnienie przed cementowaniem jest bardzo delikatne a jego wytrzymałość mechaniczna niewielka, łatwo o uszkodzenie na etapie przymierzania gotowych licówek)
·Stosowanie wymaga doświadczenia od lekarza
·Trudność w doborze koloru (należy uwzględnić zarówno kolor oszlifowanego zęba jak również cementu łączącego).
·Brak możliwości naprawy
·Względy finansowe
Faktem jest, że metoda wykonywania licówek porcelanowych jest coraz chętniej stosowaną metodą leczenia w stomatologii. Stanowi jeden z filarów stomatologii estetycznej, pozwala na osiągnięcie czasem wręcz spektakularnych efektów mimo niewielkiej preparacji tkanek twardych. Pozwala w razie konieczności na ponowną ingerencję protetyczną. Staje się nieoceniona u osób młodych. Zapewne dzięki pojawiającym się coraz do nowocześniejszym materiałom stosowanym przy wykonywaniu licówek, lista wskazań do ich stosowania będzie się wydłużać.